Leerdoelen:
- Het informatieverwerkingsmodel van het brein beschrijven en hoe het toepasbaar is op zintuigelijk, korte- en lange termijn geheugen, en op “snel” en “langzaam” denken.
- Uitleggen hoe het brein ons in staat stelt om onze aandacht te focussen op belangrijke stimuli.
- Beschrijven hoe het werkgeheugen functioneert.
- Uitvoerende functies definiëren en hun neurologische basis identificeren.
- Expliciet en impliciet geheugen onderscheiden.
- Samenvatten hoe herinneringen worden gecodeerd en behouden.
- Het proces van lange termijn herinneringen terughalen uiteenzetten.
Geheugen nemen we voor lief. We zijn ons bewuster van iets vergeten dan van ons iets herinneren. Dat is best opvallend, want we gebruiken ons geheugen overal voor. Je zou kunnen zeggen dat geheugen ons brein is.
Dit hoofdstuk gaat over de innerlijke veranderingen die plaatsvinden bij herinneren. Het gaat over verschillende soorten van leren en van geheugen, en focust op het zelfbewuste menselijke verstand. Ook komt aandacht (attention) in dit hoofdstuk aan bod. Aandacht is hier een synoniem van Consciousness(bewustzijn).
Het hoofdstuk begint met een generiek model van informatieverwerking als raamwerk voor communiceren over het menselijk verstand. Vervolgens behandelt het punten als aandacht, werkgeheugen, uitvoerende functies, geheugen als kennis, en de totstandkoming en aanroeping van lange termijn herinneringen. Ook de neurale processen hiervan worden onderzocht.
9.1 Overview: An Information-Processing Model of the Mind
Overzicht: Het informatieverwerkingsmodel van het brein.
Er zijn twee aannames van informatieverwerking door het brein:
- Een individu heeft beperkte mentale energie, opslag en tijd om aan informatieverwerking te besteden.
- Informatie beweegt zich door verschillende opslagplaatsen (Memory Stores):
- Sensorisch: Informatie die geen aandacht krijgt is snel weer weg.
- Korte termijn: Wat aandacht krijgt wordt opgeslagen, maar is snel weer weg zonder herhaling.
- Lange termijn: Wordt eerst gecodeerd, opgeslagen, en teruggehaald als het wordt aangeroepen. Delen kunnen over tijd verdwijnen.
Sensory Memory: The Brief Prolongation of Sensory Experience
Sensorisch geheugen: De korte verlenging van sensorische ervaringen
Sensorisch geheugen (Sensory Memory) bestaat voor elk sensorisch systeem (zien, horen, voelen, ruiken en proeven). De theorie is dat sensorisch geheugen bestaat om de tijd te geven door mentale processen geanalyseerd te worden. Alleen wat de aandacht krijgt wordt geanalyseerd en omgezet naar werkgeheugen, het volgende station.
The Short-Term Store: Conscious Perception and Thought
De korte-termijn opslag: Bewuste Perceptie en Denken
Informatie die de aandacht krijgt beweegt naar het volgende station; de Korte-Termijn Opslag (Short Term Store). Dit wordt soms ook het werkgeheugen genoemd. Alle bewuste gedachtes, gevoelens, vergelijkingen, berekeningen en beredeneringen vinden hier plaats. Informatie kan zowel vanuit het sensorisch geheugen als het lange termijn geheugen naar het korte termijn geheugen bewegen, net als hoe een computer dit doet.
Long-Term Memory: The Mind’s Library of Information
Lange termijn geheugen: De Bibliotheek van Informatie van het Brein
Vanuit de Korte-Termijn Opslag kan informatie worden gecodeerd in het Lange Termijn geheugen (Long-Term Memory). Dit is de bewaarde representatie van alles wat iemand weet. Je bent je pas bewust van deze bewaarde informatie zodra het wordt aangeroepen door het korte-termijn geheugen.
Control Processes: The Mind’s Information Transportation Systems
Controle Processen: De Informatie Transport Systemen van het Brein
Informatie beweegt door deze drie stations via de volgende drie controle processen:
- Aandacht (Attention): Het proces dat de informatie van sensorisch geheugen naar het kortetermijngeheugen reguleert. De hoeveelheid informatie vanuit sensorisch geheugen is veel groter dan het kortetermijngeheugen aankan. Aandacht ‘selecteert’ daarom de informatie die door kan naar het korte-termijn geheugen.
- Coderen (Encoding): Het proces dat informatie van het kortetermijngeheugen naar het langetermijngeheugen beweegt. Dit kan door het bewust leren van een gedicht of boodschappenlijstje (herhaling) of onbewust door het lezen van een stuk tekst met een hoge interesse voor het onderwerp.
- Ophalen (Retrieval): Ophalen van informatie kan zowel bewust als onbewust. De hoeveelheid informatie die opgehaald kan worden is afhankelijk van hoeveel energie specifieke herinneringen kosten om opgehaald te worden; dit wordt gemeten aan de hand van de hoeveelheid glucose die het brein gebruikt om de herinnering op te halen.
Individuele mentale handelingen kunnen op een spectrum worden gezet van inspannende processen (effortful processes) aan de ene kant en automatische processen (automatic processes) aan de andere kant.
Kenmerken van inspannende processen:
- Zijn beschikbaar voor het bewustzijn
- Beïnvloeden de uitvoering van andere processen
- Verbeteren met oefening
- Worden beïnvloed door individuele verschillen in intelligentie, motivatie en opleiding.
Kenmerken van automatische processen:
- Vinden zonder intentie en onbewust plaats
- Hebben geen invloed op de uitvoering van andere processen
- Verbeteren niet met oefening
- Worden niet beïnvloed door individuele verschillen in intelligentie, motivatie en opleiding.
“Fast” and “Slow” Thinking: Dual-Processing Theories of Cognition
“Snel” en “Langzaam” Denken: Cognitietheorieën van Duale Verwerking
Veel psychologen stellen dat er twee manieren zijn voor mensen om problemen op te lossen. Deze duale verwerkingstheorieën (dual-processing theories) plaatsen vaak de ene manier van denken aan de ‘inspannende processen’ kant en de andere manier aan de ‘automatische processen’ kant. De cognitieve psycholoog Daniel Kahneman noemt het ‘Snel’ en ‘Langzaam’ denken. De som 2+2 oplossen is ‘snel’ denken. Het verkeerde antwoord geven kost meer tijd dan het goede antwoord geven. De som 14x39 oplossen vraagt om een nauwkeurig gestructureerde manier van denken, dit is ‘langzaam’ denken.
Het Stroop interference effect laat zien dat ‘snel’ denken niet uitgezet kan worden en zelfs kan interfereren met het vinden van de juiste oplossing via ‘langzaam’ denken.
9.2 Attention: The Portal to Consciousness
Aandacht: De Poort naar Bewustzijn
Ons aandachtssysteem heeft twee tegenstrijdige behoeftes:
- Mentale focus op de taak voor handen zonder afgeleid te worden.
- Het monitoren van alternatieve stimuli en onze aandacht daarnaartoe zetten zodra er relevante input komt (het signaleren van bedreigingen bijvoorbeeld).
Een model om te verklaren hoe het brein om gaat met deze twee behoeftes stelt dat er een poort is tussen sensorisch geheugen en kortetermijngeheugen. Alle sensorische informatie wordt in het sensorisch geheugen geanalyseerd en gefilterd op wat relevant is. Deze analyse heet pre-attentieve verwerking (preattentive processing) De relevante informatie wordt doorgegeven naar het kortetermijngeheugen. Het kortetermijngeheugen beïnvloedt weer waar precies op wordt geanalyseerd en gefilterd.
The Ability to Focus Attention and Ignore the Irrelevant
De vaardigheid om aandacht te kunnen focussen en het irrelevante te kunnen negeren
Selectief luisteren
Uit onderzoek waarbij proefpersonen twee berichten door elkaar hoorden en één van de twee berichten direct moesten herhalen (message shadowing) blijkt dat men dit goed kan mits er verschillen zijn tussen de stemmen van de twee berichten (toonhoogte, andere locatie, etc.)
Selectief kijken
Mensen zijn in staat om binnen hun blikveld hun aandacht te verdelen. Hierdoor registreren we niet alles wat er in ons blikveld gebeurd. Dit heet inattentional blindness.
The Ability to Shift Attention to Significant Stimuli
De vaardigheid om aandacht te verplaatsen naar significante stimuli
Aandacht verplaatsen naar betekenisvol Auditief Sensorisch Geheugen
Auditief Sensorisch geheugen wordt echoïsch geheugen(Echoic Memory) genoemd. Het korte spoor van auditief sensorisch geheugen heet de echo. Deze vervaagd in korte tijd en is na 8 tot 10 seconden verdwenen.
Aandacht verplaatsen naar betekenisvol Visueel Sensorisch Geheugen
Visueel Sensorisch geheugen wordt iconisch geheugen(Iconic Memory) genoemd. Het korte spoor van visueel sensorisch geheugen heet het icoon. Dit spoor blijft ongeveer een derde van een seconde hangen.
Onbewuste Automatische Verwerking van Stimulus Input
Een tekortkoming van het informatie-verwerkingsmodel is dat het niet laat zien hoe sensorische informatie die geen aandacht krijgt toch invloed heeft op gedrag en bewuste gedachtes. Dit kan onder andere verklaard woorden door Priming.
Handelingen kunnen automatisch worden, zoals het signaleren van gevaar tijdens het autorijden. Dit kost eerst veel moeite, maar gaat later automatisch. Dit is ook het geval bij lezen. Lezen is niet alleen automatisch, maar kan ook onvermijdelijk zijn, zoals bij het Stroop interference effect. Dit betekent echter niet dat wat we lezen we ook altijd registreren en begrijpen.
Hersenmechanismen van pre-attentieve verwerking en aandacht
Uit onderzoek naar het gedrag van de hersenen bij pre-attentieve verwerking blijken kunnen drie algemene conclusies worden getrokken:
- Stimuli die geen aandacht krijgen activeren alsnog sensorische en perceptuele gebieden van het brein.
- Aandacht versterkt de hersenactiviteit die taak-relevante stimuli produceren en verzwakt de hersenactiviteit die taal-irrelevante stimuli produceren.
- Neurale mechanismen in de voorste gebieden van de cortex zijn verantwoordelijk voor het aansturen van aandacht.
9.3 Working Memory: The Active, Conscious Mind
Werkgeheugen: Het Actieve, Bewuste Brein
tekst
9.4 Executive Functions
Uitvoerende Functies
tekst
9.5 Memory as the Representation of Knowledge
Geheugen als Representatie van Kennis
tekst
9.6 Memory as the Process of Remembering
Geheugen als Proces van Herinneren
tekst
9.7 Retrieving Information From Long-Term Memory
Informatie Terughalen uit het Lange Termijn Geheugen
tekst
9.8 Thinking Critically About Memory, Attention, and Consciousness
Kritisch nadenken over Geheugen, Aandacht en Bewustzijn
tekst